Z przekaźnikiem bistabilnym za pan brat

Za pomocą łączników schodowych i krzyżowych możemy zrealizować sterowanie lampą z wielu miejsc (artykuł o łączniku schodowym).
Nie jest to jednak jedyny sposób. Co powiesz na to, żeby sterować lampą z wielu miejsc za pomocą przycisków dzwonkowych? 🙂 No tak, same przyciski nie wystarczą, w końcu przycisk dzwonkowy rozłącza obwód zaraz jak go przestaniemy trzymać. Aby taki układ zadziałał musisz zatem zaopatrzyć się w przekaźnik bistabilny.

1. 

   Przeznaczenie

2. Schemat ideowy
3. Podstawowy schemat montażowy
4. Wygląd zewnętrzny
5. Podłączenie w praktyce
6. Testy funkcjonalne
7. Praktyczne wskazówki

1. Przeznaczenie

Załączanie / wyłączanie pojedynczej lampy / urządzenia z jednej lub wielu lokalizacji

Za pomocą układu: przekaźnik bistabilny plus dowolna liczba przycisków dzwonkowych, mamy możliwość sterowania z dowolnej liczby miejsc. Zastosowanie podobne jak w przypadku poprzedniego układu czyli sprawdza się w:

• Korytarzach
• Pomieszczeniach przechodnich (możliwość wejścia do pomieszczenia z co najmniej dwóch różnych stron)
• Sypialni, gdzie główne światło może być zapalane zarówno przy drzwiach jak i przy łóżku.

2. Schemat ideowy

Zasada działania:

1. Przewodem fazowym (L) dostarczony jest potencjał elektryczny zarówno do przycisku jak i przekaźnika.
2. Gdy za pomocą przycisku (S1) podamy potencjał na przekaźnik, wysteruje on tzw. cewkę, która zamknie wewnętrzny styk i poda potencjał na żarówkę nawet mimo tego, że przycisk (S1) został zwolniony.
3. Kolejne podanie potencjału poprzez przycisk spowoduje wyłączenie lampy (odcięcie potencjału) do czasu naciśnięcia po raz kolejny przycisku.
4. Zarówno do lampy jak i do przekaźnika musi być doprowadzony przewód neutralny (N), aby wszystko funkcjonowało jak należy.

3. Podstawowy schemat montażowy

W najprostszym układzie mamy do dyspozycji jeden przycisk i przekaźnik bistabilny umieszczony w puszce pod tym przyciskiem. W sumie taki układ ma jedynie sens wtedy, gdy przekaźnik może być sterowany z innego źródła np. za pomocą pilota lub centralnego systemu sterowania (element inteligentnego domu). Ale do rzeczy.

1. Zaczynamy od przewodu zasilającego, który jest podpięty do zacisku (L) przycisku (S1).
2. Potencjał elektryczny z zacisku (L) jest przekazany bezpośrednio do zacisku (1) przekaźnika (PB). Potencjał z tego przewodu będzie przekazany do lampy gdy przekaźnik zadziała.
3. Przewody neutralne (N) i ochronne (PE) łączymy poza przyciskiem w puszce (P1). Przewód ochronny (PE) podpinamy do zacisku PE w lampie, a przewód neutralny do zacisku N lampy oraz do zacisku (A2) przekaźnika.
4. Gdy za pomocą przycisku podamy potencjał na zacisk (A1) przekaźnika, wtedy przekaźnik za pomocą styku połączy ze sobą zaciski (1) i (2) i lampa się zaświeci. Po zwolnieniu przycisku styk pozostanie w stanie niezmienionym czyli lampa będzie się świecić dalej.
5. Zmiana nastąpi gdy po raz kolejny naciśniemy przycisk i przekaźnik rozłączy styk i przerwie połączenie pomiędzy zaciskiem (1) i (2).

3.1. Dwie lokalizacje

Tutaj już nie będę szczegółowo opisywał zasady działania. Potencjał elektryczny z przewodu fazowego (L) jest przekazywany na zacisk (2) przycisku (S1), zarówno gdy naciśniemy przycisk (S1) jak i (S2). A stamtąd już prosto do przekaźnika 🙂 . Dorysowałem jeszcze symbol cewki, która steruje stykiem przekaźnika gdy podamy napięcie na zaciski (A1) i (A2).

Możemy w ten sposób dołączać do układu dowolną liczbę przycisków.

3.2. Przycisk bistabilny poza puszką – dwa przyciski

Już powoli przechodzę do rzeczywistej prezentacji z tym, że dokonam jej na przekaźniku bistabilnym, który montuje się poza puszką np. w domowej rozdzielnicy na szynie DIN. Łatwiej dzięki temu zobaczyć sposób podłączenia. A więc zanim przejdziemy dalej, jeszcze jeden schemat.

W zasadzie widzimy to samo co w poprzednim punkcie, zmienił się jedynie kształt przekaźnika i – moim zdaniem,cały układ jest dużo bardziej czytelny.

4. Wygląd zewnętrzny

Okej to jest układ bazowy, testowy. W puszce zostanie zainstalowany przycisk dzwonkowy i połączony z przekaźnikiem bistabilnym. Po prawej stronie od przekaźnika zamontowane są 3 niezależne złączki elektryczne łączące przewody fazowe, neutralne i ochronne. Podłączony do nich w tej chwili jest przewód zasilający.

Po zbliżeniu na przekaźnik widzimy:

• Zaciski (A1) i (A2) sterujące (górne)
• Zaciski (2) i (1) do których odpowiednio podpinamy przewód zasilający i przewód fazowy poprowadzony do lampy.
• W środkowej części przekaźnika znajduje się czarny przycisk, którym manualnie możemy zamykać i otwierać styk z pominięciem podłączonych przycisków dzwonkowych.

5. Podłączenie w praktyce

Przed przystąpieniem do pracy zdejmujemy napięcie w danym obwodzie i sprawdzamy za pomocą próbnika obecność potencjału na przewodach przy których będziemy pracować.

Do złączki przewodów fazowych podłączamy przewód zasilający zacisk (2).
Pomiędzy puszką, a przekaźnikiem prowadzimy dwużyłowy przewód. Żyłę brązową podpinamy do złączki, dzięki czemu doprowadzimy zasilanie do puszki przycisku.
Druga żyła w przewodzie jest koloru niebieskiego, a ewidentnie na niej będzie znajdował się potencjał, zatem oznaczamy ją taśmą izolacyjną lub termokurczką w odpowiednim kolorze. Żyłę tą podpinamy do sterującego zacisku (A2) przekaźnika.

Kolejny krok to połączenie zacisku (A1) ze złączką przewodów neutralnych, a także podłączenie żył przewodu biegnącego do lampy. Żyły neutralne i ochronne podłączamy do odpowiednich złączek, natomiast brązową żyłę (fazową) do zacisku (1) przekaźnika, dzięki czemu jak przekaźnik zadziała, odbierze on potencjał doprowadzony do zacisku (2).

Na zdjęciu po prawej widzimy sposób podłączenia przycisku dzwonkowego. Klasyka. Do zacisku (L) podpinamy przewód zasilający, a do zacisku (2) przewód którym będziemy dostarczać krótkie impulsy sterujące do przekaźnika.

Dołączamy do układu kolejny przycisk. W tym celu prowadzimy dwużyłowy przewód pomiędzy obiema puszkami.

W drugiej puszce zainstalujemy dla odmiany przycisk dzwonkowy z podświetleniem, co widzimy na schemacie przycisku (zdjęcie powyżęj). Sposób podłączenia bez zmian.

Przewody podpinamy analogicznie jak w przycisku pierwszym, wg kolorów.

Szybki montaż przycisków i układ do testów mamy gotowy 🙂 .

6. Testy funkcjonalne

7. Praktyczne wskazówki

Czy ma znaczenie do którego zacisku (A1) czy (A2) podłącze sterujący przewód fazowy?

Nie ma znaczenia. Dla cewki tego przekaźnika istotna jest różnica potencjałów na poziomie 230V, jeśli do jednego zacisku (obojętnie którego) podłączysz neutralny, a do drugiego przewód fazowy (na którym jest potencjał) to pomiędzy nimi będzie napięcie i przekaźnik zadziała.

Czy napięcie na zaciskach sterujących (A1, A2) i na zaciskach styku (1, 2) może być różne?

Tak. Każdy przekaźnik jest zaprojektowany pod określone napięcie sterujące. W tym przypadku jest to 230V (A1, A2). Natomiast styk łączący zaciski (1, 2) to tzw. styk bezpotencjałowy. Jakikolwiek poziom potencjału podasz na zacisk (1), zostanie on przekazany na zacisk (2), gdy styk ulegnie zamknięciu.
Dzięki temu możemy np. sterować obwodem zasilającym żarówki o napięciu 12V za pomocą przycisków, które przekazują sygnał sterujący o napięciu 230V.

Czy każdy przekaźnik bistabilny podłączamy w taki sam sposób?

Zawsze ale to zawsze należy zapoznać się ze schematem i instrukcją urządzenia przed przystąpieniem do montażu. Nie jestem w stanie zagwarantować, że każdy producent stosuje tą samą metodykę, ilość złącz i standard opisu. Aczkolwiek oznaczenie zacisków (A1) i (A2) jest bardzo popularne w kwestii przekaźników.

Podsumowanie

Jakie są główne różnice pomiędzy zastosowaniem łączników schodowych i krzyżowych, a rozwiązaniem z przekaźnikiem?

• Liczba żył pomiędzy łącznikami jest mniejsza w dowolnym układzie łączników, dzięki czemu jest większa szansa na wykorzystanie istniejącej infrastruktury.
• Jeśli chcesz dołożyć sterowanie z kolejnej lokalizacji, wystarczy, że dodasz kolejny przycisk dzwonkowy i połączysz go z dowolnym innym przyciskiem sterującym tą lampą, lub bezpośrednio z przekaźnikiem. Nie musisz zachować szeregowej topologii jak w rozwiązaniu ze schodowymi (schodowe na „brzegach”, krzyżowe pośrodku).
• Można zaopatrzyć się w przekaźniki sterowane bezprzewodowo, czyli będziesz mógł sterować oświetleniem zarówno z przycisku jak i z dowolnego innego miejsca np. za pomocą pilota.
• Rozwiązanie z przekaźnikiem jest zwykle nieco droższe.
• Przekaźnik to element, który może ulec uszkodzeniu i do czasu wymiany będzie problem ze sterowaniem lampą (bardzo rzadko się zdarza, ale jednak).

Sterowanie za pomocą przekaźnika bistabilnego to na pewno godna rozważenia opcja. Patrząc z punktu widzenia sterowania z większej ilości lokalizacji jest to mimo wszystko prostsze rozwiązanie niż klasyczne (zgodzisz się? 🙂 ) i posiada większe możliwości (zależne od typu zastosowanego przekaźnika).

Powyższy artykuł to tak naprawdę jedna z lekcji w przygotowywanym właśnie kursie „Osprzęt i Okablowanie” (premiera niebawem). Zachęcam do odwiedzenia strony kursu, gdzie uzyskasz możliwość przypomnienia o wznowieniu sprzedaży.